Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Giải pháp của Thành phố và trách nhiệm của các bên
Kiểm soát chặt các nguồn phát thải bằng những giải pháp cấp bách
Ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm bụi mịn PM2.5, đang là một trong những vấn đề môi trường được Thành phố Hà Nội đặc biệt quan tâm bởi những tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân và chất lượng cuộc sống.
Thực tế cho thấy, chất lượng không khí Hà Nội thường có những diễn biến bất lợi trong các tháng cuối năm và đầu năm sau. Đây là thời kỳ điều kiện khí tượng mùa đông – xuân, với hiện tượng nghịch nhiệt, gió yếu, độ cao lớp hòa trộn thấp, có thể làm gia tăng sự tích tụ các chất ô nhiễm. Trong khi đó, các nguồn phát thải từ giao thông, hoạt động xây dựng, bụi đường, sản xuất và đốt chất thải ngoài trời vẫn đang tạo ra áp lực lớn đối với môi trường không khí của Thành phố.
Nhận thức rõ tính cấp thiết của vấn đề này, Thành ủy, UBND Thành phố đã và đang chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm từng bước cải thiện chất lượng không khí. Đặc biệt, ngày 15/10/2026, UBND Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn Thành phố.
Trong giai đoạn trước mắt, Thành phố tập trung vào những giải pháp có thể triển khai ngay, đặc biệt là kiểm soát bụi tại các công trường xây dựng, phương tiện vận chuyển vật liệu; tăng cường vệ sinh môi trường, quét hút bụi, rửa đường; ngăn chặn tình trạng đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp và các hoạt động đốt ngoài trời không đúng quy định. Đồng thời, tăng cường theo dõi, dự báo, cảnh báo và chủ động ứng phó khi chất lượng không khí diễn biến bất lợi.
Về lâu dài, Thành phố tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi xanh trong giao thông, phát triển giao thông công cộng, triển khai vùng phát thải thấp, hoàn thiện mạng lưới quan trắc và tăng cường phối hợp kiểm soát ô nhiễm không khí với các địa phương trong vùng Thủ đô.
Phát biểu tại Tọa đàm “Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Giải pháp của Thành phố và trách nhiệm của các bên” được tổ chức mới đây, bà Lê Thanh Thủy – Phó Trưởng phòng Quản lý Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) – cho biết, kiểm soát ô nhiễm không khí là nhiệm vụ khó khăn, lâu dài, không thể giải quyết bằng một biện pháp đơn lẻ và cũng không thể chỉ dựa vào nỗ lực của riêng cơ quan quản lý môi trường.
“Để các giải pháp thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm và thực chất của các sở, ngành, chính quyền địa phương, chủ đầu tư, nhà thầu, doanh nghiệp và toàn thể người dân. Trong đó, các cơ quan quản lý cần tăng cường hướng dẫn, kiểm tra và giám sát; chính quyền xã, phường phát huy trách nhiệm quản lý tại địa bàn; các chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận tải và vệ sinh môi trường thực hiện nghiêm các biện pháp kiểm soát phát thải. Đồng thời, các cơ quan thông tấn, báo chí tiếp tục đồng hành cùng Thành phố trong việc cung cấp thông tin khách quan, chính thống, nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự tham gia giám sát của cộng đồng” – bà Thủy cho hay.
Tại Tọa đàm vừa qua, ý kiến của các đại biểu tham dự cho thấy, kiểm soát ô nhiễm không khí cần được thực hiện xuyên suốt từ xác định hoạt động cần kiểm soát, lựa chọn biện pháp phù hợp đến phân công trách nhiệm, kiểm tra và giám sát kết quả thực hiện. Các giải pháp cấp bách phải gắn với những định hướng giảm phát thải lâu dài; trách nhiệm của từng chủ thể cần được xác định cụ thể để bảo đảm sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng.
Đối với các chính sách và biện pháp ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, thông tin cần làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình áp dụng. Dữ liệu quan trắc, dự báo và cảnh báo chất lượng không khí cũng cần được cung cấp đúng nguồn, đúng thời điểm và có đủ bối cảnh. Thông tin chính xác, dễ hiểu, đi cùng những hướng dẫn phù hợp sẽ giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe, thực hiện các biện pháp giảm phát thải và tham gia giám sát việc triển khai.
Trách nhiệm liên ngành, giải pháp dài hạn và vai trò cộng đồng
Theo bà Lê Thanh Thủy, tổng lượng bụi mịn PM2.5 phát thải trên địa bàn Hà Nội ước khoảng 21.000 tấn mỗi năm. Trong đó, kết quả kiểm kê phát thải bụi cho thấy, bụi đường chiếm khoảng 41% tổng lượng phát thải. Đây là lượng bụi bị cuốn lên từ mặt đường, trở thành nguồn gây ô nhiễm đáng kể. Lĩnh vực giao thông vận tải chiếm 34%. Trong khi đó, nguồn phát thải từ hoạt động xây dựng chiếm khoảng 8%; phần còn lại đến từ sinh hoạt, đốt hở và các hoạt động công nghiệp, làng nghề sử dụng nhiên liệu đốt.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho hay, trước mắt, Hà Nội tập trung vào nguồn phát thải lớn và có thể kiểm soát ngay, trong đó có bụi đường và giao thông. Cùng với đó, các hoạt động đốt rác, lá cây, rơm rạ cũng cần được ngăn chặn nhằm hạn chế phát sinh thêm chất ô nhiễm. Đối với giao thông vận tải, Hà Nội định hướng kiểm soát khí thải phương tiện, vùng phát thải thấp.
Việc kiểm soát các nguồn phát thải cần được thực hiện đồng bộ, từ vệ sinh đường phố, quản lý phương tiện đến kiểm soát hoạt động xây dựng và đốt hở. Đây cũng là hướng tiếp cận nhằm xử lý đúng những nguồn gây ô nhiễm chủ yếu, thay vì chỉ tập trung ứng phó khi chỉ số chất lượng không khí tăng cao.
Đối với nguồn phát thải từ xây dựng, ông Phạm Công Nhân – đại diện Sở Xây dựng Hà Nội – thông tin về công tác kiểm tra toàn diện các dự án giao thông trọng điểm (Vành đai 1, 2.5, 3.5, 4, Quốc lộ 6, Đại lộ Thăng Long, Hồ Tây – Ba Vì…), trong đó nhấn mạnh yêu cầu các nhà thầu cam kết biện pháp chống bụi, bố trí trạm rửa xe và sẵn sàng đình chỉ thi công nếu vi phạm quy chuẩn môi trường.
Đối với công trình nhà cao tầng, hoạt động vận chuyển vật liệu phải được đóng bao, che chắn kín từ trên xuống dưới. Các phương tiện vận chuyển phế thải xây dựng phải được rửa sạch trước khi ra khỏi công trường; phế thải dạng rời phải đóng bao, phủ kín, không để phát tán bụi ra môi trường. Phương tiện ra khỏi công trường phải được làm sạch, tránh mang theo bùn đất ra đường. Xe vận chuyển phải đóng kín và tuân thủ quy định về tải trọng. Đối với hoạt động phá dỡ công trình trong khu vực phố cũ, yêu cầu đặt ra là phải lắp đặt hệ thống rửa bánh xe, phun nước và rửa bụi.
Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cũng đề cập việc tăng cường giám sát các công trình lớn, có nguy cơ phát sinh nhiều bụi; nghiên cứu ứng dụng cảm biến, trí tuệ nhân tạo (AI) để giám sát bụi tại công trường và thí điểm phun sương dập bụi.
Về phía lực lượng công an, Trung tá Phạm Hoài Nam – Phó trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Công an TP Hà Nội – cho hay, qua thực tế, lực lượng chức năng ghi nhận tình trạng xe chở vật liệu xây dựng không che chắn, để bùn đất rơi vãi ra đường, đặc biệt tại các khu vực cửa ngõ thành phố. Đây là những hành vi tác động trực tiếp đến vệ sinh môi trường và làm gia tăng bụi trên các tuyến đường.
Theo Trung tá Nam, lực lượng Cảnh sát giao thông phối hợp với Thanh tra giao thông vận tải và các địa phương tăng cường tuần tra, xử lý hàng chục nghìn trường hợp vi phạm. Trong đó, lực lượng chức năng đã xử phạt 17.000 trường hợp, trong đó có hơn 3.000 trường hợp chở vật liệu xây dựng để rơi vãi ra đường và hơn 8.000 trường hợp vi phạm tải trọng. Tổng số tiền xử phạt vượt 100 tỷ đồng.
Ở cấp cơ sở, đại diện UBND xã An Khánh chia sẻ thực tế công tác quản lý môi trường tại địa bàn ven đô có tốc độ đô thị hóa cao. Theo đó, xã đã triển khai các giải pháp ngăn chặn tình trạng đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp. Chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền, vận động người dân, duy trì vệ sinh môi trường, kiểm tra và xử lý vi phạm. Các hình thức tuyên truyền được thực hiện thông qua banner, tờ rơi, mạng xã hội của UBND xã và công khai số điện thoại đường dây nóng để người dân phản ánh, tố giác hành vi vi phạm.
Đối với rơm rạ sau thu hoạch, xã vận động người dân không đốt mà tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc xử lý, ủ thành phân bón, quyết liệt chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ tự phát ngoài trời.
Chia sẻ tại Tọa đàm, GS Hoàng Xuân Cơ – Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam – ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Hà Nội trong việc đi đầu thực hiện các mục tiêu xanh hóa đô thị. Đồng thời, Giáo sư Hoàng Xuân Cơ đưa ra các khuyến nghị mang tính khoa học, như cần kết hợp song song giữa số liệu kiểm kê phát thải và dữ liệu quan trắc thực tế tại hiện trường; đề xuất bổ sung đánh giá tác động kinh tế – xã hội đối với các chính sách lớn (như phân tích chi phí – lợi ích khi áp dụng vùng phát thải thấp, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện cho người có thu nhập thấp) và đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản dài hạn.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, sự tham gia chủ động của người dân và cộng đồng doanh nghiệp được xem là yếu tố quyết định sự thành công của các chính sách môi trường. Hiện tại, Hà Nội đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tích hợp hệ thống phần mềm dùng chung và camera AI giám sát tự động tại các nguồn thải lớn, giúp công khai, minh bạch dữ liệu môi trường để người dân dễ dàng tiếp cận.
Các cơ quan báo chí, truyền thông đồng hành cùng Thành phố trong việc tuyên truyền nâng cao nhận thức, vận động người dân tích cực chuyển đổi sang sử dụng phương tiện giao thông công cộng, hạn chế sử dụng xe cá nhân và nói không với việc đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp.
Các địa phương (tiêu biểu như xã An Khánh) thiết lập và duy trì đường dây nóng 24/7 để tiếp nhận, phản hồi và xử lý kịp thời các thông tin tố giác từ quần chúng nhân dân về các hành vi vi phạm quy định bảo vệ môi trường.
Cuộc đấu tranh giảm thiểu ô nhiễm không khí tại Hà Nội là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, đồng bộ và quyết liệt. Với Kế hoạch số 400/KH-UBND cùng sự đồng lòng phối hợp giữa chính quyền, các nhà khoa học, doanh nghiệp và toàn thể nhân dân, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Thủ đô xanh, sạch, đẹp và an toàn cho sức khỏe cộng đồng.
Diệu An
